జల్, జమీన్, జంగల్‌పై ఆదివాసీల హక్కులను కాపాడాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలదే
- సిహెచ్ విద్యాసాగర్ రావు, మహారాష్ట్ర – మాజీ గవర్న ర్
అంతర్జాతీయ ఆదివాసీ గిరిజన దినోత్సవం సందర్భంగా దేశంలోని ఆదివాసీ, గిరిజన సమాజానికి హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు. ఇది కేవలం శుభాకాంక్షలు చెప్పుకునే రోజు మాత్రమే కాదు. శతాబ్దాలుగా అడవిని, భూమిని, ప్రకృతిని తమ జీవనాధారంగా చేసుకుని, దేశ సహజ సంపదను కాపాడుతూ వస్తున్న ఆదివాసీల హక్కులు, భవిష్యత్తు, ఆత్మగౌరవం గురించి ఆలోచించాల్సిన రోజు.
ఆదివాసీ సమాజం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు కొత్తవి కావు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చి దశాబ్దాలు గడిచినా భూమి, అటవీ హక్కులు, ఉపాధి, విద్య, ఆరోగ్యం, స్థానిక పాలన వంటి అనేక అంశాల్లో వారు ఇంకా వెనుకబడే ఉన్నారు. ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో రాజ్యాంగం కల్పించిన ప్రత్యేక రక్షణలు పూర్తిస్థాయిలో అమలు కాకపోవడం ఆందోళన కలిగించే అంశం.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ ఈ పరిస్థితిపై పాలకులు ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. రాజ్యాంగంలోని ఐదో షెడ్యూల్, గిరిజన ప్రాంతాల ప్రత్యేక హక్కులు, గ్రామసభల అధికారాలు, భూమి మరియు అటవీ వనరులపై ఆదివాసీల హక్కులను కేవలం చట్టపుస్తకాల్లో కాకుండా క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేయాలి.
ఆదివాసీల హక్కుల కోసం ప్రాణాలను సైతం లెక్కచేయకుండా పోరాడిన కొమురం భీమ్ వంటి మహనీయుల త్యాగాలను ఈ సందర్భంగా స్మరించుకోవాలి. “జల్, జమీన్, జంగల్” అనే నినాదం కేవలం ఒక ఉద్యమ నినాదం కాదు; అది ఆదివాసీ జీవన హక్కులకు ప్రతీక. నీరు, భూమి, అడవి మీద హక్కు కోల్పోతే ఆదివాసీ సమాజం తన జీవనాధారాన్నే కోల్పోయినట్టే.
అందుకే ప్రభుత్వాలు అభివృద్ధి పేరుతో గిరిజన ప్రాంతాల్లో చేపడుతున్న ప్రతి కార్యక్రమాన్ని ఆదివాసీల ప్రయోజనాల కోణంలో పరిశీలించాలి. అభివృద్ధి అంటే వారి భూమిని తీసుకోవడం, అడవికి దూరం చేయడం, స్థానిక వనరులపై నియంత్రణ కోల్పోయేలా చేయడం కాకూడదు. అభివృద్ధి ఫలాలు ముందుగా ఆ ప్రాంత ప్రజలకు అందాలి.
గిరిజన ఉప ప్రణాళిక నిధులు కూడా అత్యంత కీలకం. గిరిజనుల కోసం కేటాయించిన నిధులు ఇతర అవసరాలకు మళ్లకుండా, ఆయా ప్రాంతాల అభివృద్ధికే వినియోగించాలి. షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లోని గ్రామపంచాయతీలకు తగిన స్థాయిలో నిధులు అందించి, స్థానిక అవసరాలను స్థానిక ప్రజలే నిర్ణయించుకునే విధంగా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి.
అదేవిధంగా పంచాయతీలకు విస్తరించిన షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల చట్టం (పెసా)ను తూచా తప్పకుండా అమలు చేయాలి. గ్రామసభలకు నిజమైన అధికారాలు కల్పించకుండా గిరిజన సాధికారత గురించి మాట్లాడటం అర్థరహితం. చిన్న అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ, భూసేకరణ, స్థానిక సహజ వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో గ్రామసభల నిర్ణయాలకు గౌరవం ఇవ్వాలి. గ్రామసభను కేవలం ఒక సమావేశంగా కాకుండా స్థానిక ప్రజాస్వామ్యానికి కేంద్రబిందువుగా గుర్తించాలి.
మరో కీలక సమస్య గిరిజన యువతకు ఉపాధి, నైపుణ్యాభివృద్ధి. నేటి ప్రపంచంలో విద్యతో పాటు నైపుణ్యాలు అత్యవసరం. షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేక నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసి, ఆధునిక సాంకేతిక విద్య, డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, స్వయం ఉపాధి, పారిశ్రామిక శిక్షణ, స్థానిక వనరుల ఆధారిత ఉపాధి అవకాశాలను కల్పించాలి. లేకపోతే నిరుద్యోగం, నిరాశ, వలసలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
భూమి విషయంలోనూ ప్రభుత్వం మరింత కఠినమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. గిరిజనుల భూములు అక్రమంగా ఇతరుల చేతుల్లోకి వెళ్లకుండా చట్టాలను సమర్థంగా అమలు చేయాలి. ఇప్పటికే జరిగిన భూబదలాయింపులను సమీక్షించి, అర్హులైన గిరిజనులకు న్యాయం జరిగేలా చర్యలు తీసుకోవాలి. ఇది కేవలం భూ సమస్య కాదు—వారి అస్తిత్వానికి సంబంధించిన అంశం.
అలాగే ఆదివాసీ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, భాషలు, కళలు, ఆచారాలను పరిరక్షించడం కూడా ప్రభుత్వ బాధ్యతే. ఆధునికత పేరుతో వారి ప్రత్యేక సాంస్కృతిక గుర్తింపు కనుమరుగుకాకుండా విద్యా విధానాల్లోనూ, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లోనూ వారికి తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
ఈ అంతర్జాతీయ ఆదివాసీ గిరిజన దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రభుత్వాలు ఒక విషయాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించాలి—ఆదివాసీలను అభివృద్ధి పథంలోకి తీసుకురావడం దానం కాదు; అది రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యత. వారి హక్కులను కాపాడటం ప్రభుత్వం చూపే దయ కాదు; అది చట్టపరమైన, నైతిక బాధ్యత.
గతంలో జరిగిన ఉద్యమాలు, త్యాగాలు, రక్తతర్పణలు మళ్లీ పునరావృతం కాకుండా ఉండాలంటే పాలకులు ఇప్పుడే మేల్కొనాలి. గిరిజన ప్రాంతాల్లో అసంతృప్తి పెరిగే పరిస్థితులు రాకుండా, సంభాషణ, చట్టబద్ధమైన హక్కుల అమలు, స్థానిక స్వపరిపాలన, ఉపాధి, విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి వంటి అంశాలకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
కొమురం భీమ్ త్యాగాలను స్మరించుకోవడం అంటే ఆయన విగ్రహానికి పూలమాల వేయడం మాత్రమే కాదు. ఆయన పోరాడిన “జల్, జమీన్, జంగల్” హక్కులను కాపాడటమే నిజమైన నివాళి.
అంతర్జాతీయ ఆదివాసీ దినోత్సవం ఇకపై వేడుకగా మాత్రమే కాకుండా, ఆదివాసీల హక్కుల పరిరక్షణకు ఒక కార్యాచరణ దినంగా మారాలి. అదే నిజమైన సామాజిక న్యాయం. అదే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి.
